Tweede paneldiscussie circulariteit, georganiseerd door Solids Processing | Photo: Tim Mengerink
Het circulair maken van machinerie en installaties in de procesindustrie vraagt om een andere mindset bij het ontwerpen, waarbij vooraf al nagedacht wordt over hergebruik in de afdankfase, en niet – zoals nu vaak – pas achteraf. Machinebouwers zijn hier volop mee bezig en lopen daarmee vooruit op een productpaspoort dat circulariteit wettelijk gaat vastleggen. Zo bleek tijdens de tweede paneldiscussie ‘circulair ontwerp’ die Solids Processing organiseerde.
Hoe maak je een circulaire machine? Ten eerste: maak hem robuust, dat is altijd duurzamer. Maar ook al gaat iets honderd jaar mee, alles komt ooit in het eindstadium. En hoe zorg je dan dat er zo min mogelijk hoeft te worden afgedankt? De tweede paneldiscussie over circulariteit van machines en installaties in de procesindustrie bevestigde nog eens dat machinebouwers al aardig circulair bezig zijn. Dat heeft niet alleen te maken met het hoge percentage staal dat gebruikt wordt, maar ook met het nauwkeurig vastleggen van alle machineonderdelen tot aan de bron. Hierdoor is het materiaalgebruik en recyclepotentieel in het ontwerp goed in kaart gebracht. De machinebouwers nemen daarmee een voorschot op de op handen zijnde ‘circulariteitswetgeving’ vanuit Brussel in de vorm van het productpaspoort.
Ruud Balkenende (TU Delft) | Photo: Tim Mengerink
Aan tafel:
- Ruud Balkenende – professor Circulair Ontwerp, TU Delft
- Jan Visser – algemeen directeur Benelux, Mirec
- Berthram Mak, manager sales & marketing, Hosokawa Micron
- Rieks Reyers, salesmanager, Dinnissen
- Perry Verberne, algemeen directeur, Van Beek Schroeftransport
- Rick Soepenberg, directeur, Surplus Select
tk1 Productpaspoort: wat staat erin?
Wat houdt dat productpaspoort exact in? Visser: “Hierin staat welke materialen zijn toegepast en hoe die zijn samengesteld.” Balkenende vult aan: “Je hebt ze in verschillende varianten en het geldt nu voor een x-aantal productgroepen. Het kan een full material declaration zijn. Het kan ook informatie geven over de constructie van een product. Je kunt zelfs aan een dynamisch productpaspoort denken dat weergeeft hoe lang een product of bepaalde onderdelen van een product gebruikt zijn. Dat is handig in het kader van preventive maintenance”. Visser: “Dat productpaspoort is heel belangrijk om aan het einde van de levensduur van de machine te kunnen bepalen welke grondstoffen je er nog uit kunt halen.”
Jan Visser (Mirec) | Photo: Tim Mengerink
“Het productpaspoort is belangrijk om te zien welke grondstoffen je aan het einde van de levensduur nog uit een machine kunt halen
”
Jan Visser, Mirec
tk2 Preventive maintenance
In de machinebouw is dat paspoort nog niet verplicht, al zit het er wel aan te komen. Reyers: “We houden er al rekening mee, maar het is nog geen regelgeving. Als wij een machine opleveren of een complete proceslijn, weten we precies wat er allemaal in zit. “Precies wat jij zegt”, zegt Jan. “Wat is de levensduur van bepaalde ‘wear en spare parts’, zoals flexibles of pakkingen of dergelijke? We geven klanten advies over wat ze tijdig moeten vervangen. Voor je preventive maintenance, zoals Ruud al aangaf, inclusief levertijd van die onderdelen.”
Mak: “Afhankelijk van de klant bieden we een bepaalde grijpvoorraad. Zeg, voor twee jaar spare parts. We overleggen een aanbevelingsplan met de boodschap: ‘Volg dat alsjeblieft, anders grijp je mis als het echt nodig is, en kun je het meenemen als je een geplande stilstand hebt.’ Zo voorkom je dat je tegen lange levertijden aanloopt als je een component wilt vervangen.”
Perry Verberne (Van Beek Schroeftransport) en Rieks Reyers (Dinnissen) | Photo: Tim Mengerink
“Nu moet je bijna rechercheur zijn om te achterhalen waar iets vandaan gekomen is
”
Perry Verberne, Van Beek
tk3 Materiaalgebruik goed in kaart
Verberne, Reyers en Mak zeggen dat ze bij hun geleverde machines en installaties op hoofdlijnen al het principe van het productpaspoort volgen. Verberne: “We noemen het inderdaad geen paspoort, maar het werkt in de praktijk wel zo. Het hangt bijvoorbeeld op componentenniveau af van de ATEX-certificering of van voedselveiligheidsrichtlijnen. Dan moet je in het kader van een certificering bijvoorbeeld aantonen welke kunststof je hebt gebruikt voor je product-beroerende delen. En kijk je naar gecertificeerd staal, dan is het weliswaar geen volledig paspoort, maar komt het wel neer op functiegericht aantonen welk materiaal je gebruikt hebt. Daarmee komen we al een heel stuk in de richting van een mogelijk productpaspoort. Dus die stap zal voor ons niet zo groot zijn.”
Tijdlijn
Het zal nog wel even duren voordat het zover is. Wel is de verwachting dat dit voor 2035 zijn beslag in de EU-regelgeving zal hebben gekregen. Visser: “Dat denk ik wel.” Balkenende: “De molens draaien daar nu eenmaal langzaam. Dat is misschien ook wel prettig af en toe, want zo krijgen de machinebouwers de tijd om dit stap voor stap in te voeren.”
Berthram Mak (Hosokawa Micron) | Photo: Tim Mengerink
“Machines in onze sector zijn gebouwd voor 30 tot 40 jaar en krijgen vaak zelfs een tweede leven”
Berthram Mak, Hosokawa Micron
Ketengerichte oplossing
Verberne waakt voor te veel opgelegde regelgeving op dit punt; het moet wel praktisch uitvoerbaar blijven. “Het is belangrijk dat het in de keten wordt opgelost. Ik heb geen enkele moeite met het productpaspoort als concept, als ik er bij het kopen van bijvoorbeeld een boutje of een moertje op kan vertrouwen dat mijn leverancier mij een certificaatje geeft. Als iedereen in de keten ermee bezig is, kun je dat vast automatiseren en werkt het vlot. Nu moet je bijna rechercheur zijn om te achterhalen waar iets vandaan gekomen is.” Mak knikt: “Voordeel van regelgeving is dat iedereen zich eraan moet houden. Dan raakt het ingebed; het is een standaard geworden. Daarom denk ik dat het administratieve gedeelte wel mee gaat vallen.”
tk4 Circulaire vervangingsonderdelen?
Spare parts (reserveonderdelen) zijn meestal de onderdelen die regelmatig moeten worden vervangen. Echter, ze zijn vanwege hun samenstelling lastiger circulair te maken. Perry: “Het gaat wel om beperkte hoeveelheden. We hebben er in onze fabriek een project mee gedaan op onze serviceafdeling, maar lagertjes en afdichtingen en dergelijke zijn voor verwerkers, gezien de volumes, niet zo interessant. Hergebruiken kan ook niet, want het zijn wearables; ze verslijten. Draaikoppelingen op onze schroefwarmtewisselaars daarentegen kunnen we laten reviseren; dan zijn ze haast weer als nieuw. Een mooie vorm van hergebruik en een stuk minder afval.” Visser: “Zolang het metalen zijn, kan het; rubbers wordt lastig.” Reyers: “Maar daarvan weten we wel vrij goed wat erin zit; dat wordt allemaal gedocumenteerd.”
Metalen goed herbruikbaar
Het goede nieuws is dat machines vooral uit staal bestaan dat zeer goed herbruikbaar is. Visser: “Daar komt ook het productpaspoort weer om de hoek kijken. Dan krijg je alle gegevens erbij. Het is die staalsoort met die en die toevoegingen. Dan kun je hoogwaardig aluminium bijvoorbeeld apart houden, anders gaat dat de bulk in.”
Het hergebruik van metalen delen van machines in de eindelevensfase is geen punt, stelt Verberne: “Het zijn machines die relatief goed te demonteren zijn. Het zijn staalgelaste onderdelen. Het komt zelden voor dat er twee staalsoorten, bijvoorbeeld 304 en 316 worden gecombineerd.” Reyers: “En we weten dus precies welk staal er in welke machine is gebruikt. Dus als deze over twintig, dertig, veertig jaar uit elkaar gehaald wordt, dan weet je ‘Let op, het onderste deel is Hardox’.”
Rick Soepenberg (Surplus Select) | Photo: Tim Mengerink
tk5 Procesapparatuur verrassend circulair
Daarmee zijn procesmachines verrassend circulair, terwijl ze vaak stammen uit een tijd toen dit woord nog niet gebruikt werd. Mak: “Best een eyeopener. We hebben dit laatst in teamverband besproken om scherp te hebben wat wij eraan doen. En zo ontdekten we, dat we al behoorlijk circulaire machines leveren, al is dat niet de verdienste uit circulair ontwerp. Maar soms is het heel simpel. De industrie vraagt om duurzame machines die lang meegaan. Dus daar heb je al een element. Machines in onze sector gaan dertig of veertig jaar mee. En die kunnen zelfs nog een levensduurverlenging krijgen. Daar is dan ook nog een rijke tweedehandsmarkt in.”
Soepenberg besluit: “Dat klopt, het gaat met de circulariteit de goede kant op. Wat we met de oudere machines nog regelmatig zien, is dat je roestvast staal op de contactdelen hebt. En er aan de buitenkant alles met normaal staal opgelast zit. Gelukkig wordt dat steeds minder. Dat wordt helemaal rvs en dat is een uitstekende ontwikkeling!”
